Noten H6

Van Techniek in Nederland

Ga naar: navigatie, zoek


Hoofdstuk 6 Titel

  • [1] Het areaal was in 1919 60 ha. (zie Schiphol 50 jaar (Amsterdam 1970) 13); in 1939, 210 ha, 1950 600 ha en in 1967 1750 ha. Zie K. Bosma en M. Vos, ‘Een Amsterdamse snelweg door de lucht. De Hoofdstad van Nederland en de nationale luchthaven 1919-1999, Historisch Tijdschrift Holland, 32 (2000) 3-4, 183-205, aldaar 189.
  • [2] Voor een overzicht verwijzen we naar A. Bouwens en M. Dierikx, Op de drempel van lucht; tachtig jaar Schiphol (Den Haag: Sdu, 1996); zie verder K. Bosma en M. Vos, ‘Een Amsterdamse snelweg door de lucht’. Het onderzoek naar de technische ontwikkeling op Schiphol is uitermate moeizaam verlopen omdat er geen goed beheerd centraal archief is op dit terrein. Er is daarom gebruik gemaakt van een breed scala aan verschillende bronnen, tijdschriften, archieven en foto-materiaal en oude filmfragmenten. Resultaten van het onderzoek zijn op diverse manieren gepubliceerd, zie G. Mom, M, Dierikx, A. van den Bogaard en C. Werff, Schiphol. haven, station, knooppunt sinds 1916 (Walburg Pers 1999), het themanummer van Spiegel Historiael over Geschiedenis van de luchtvaart, 35 (2000) 7/8; zie verder A. Vlot, Aviobrug tussen luchthaven en luchtvaartmaatschappij. De ontwikkeling van de Aviobruggen voor Schiphol 1958-1971 (Stichting Historie der Techniek 2000) en M. Dierikx en J. Schot, Technische ontwikkeling van Schiphol, 1916-1970. Eindverslag. (Stichting Historie der Techniek 1998).
  • [3] Zie Marc Dierikx, Bevlogen jaren. Nederlandse burgerluchtvaart tussen de wereldoorlogen (Houten: Unieboek, 1986), 21-22.
  • [4] H.J. Hazewinkel, biografisch lemma Van Riemsdijk, in: Biografisch Woordenboek van Nederland, deel 5.
  • [5] Zie G. Mom, ‘Het vliegtuig als gevleugelde auto’, Spiegel Historiael, 35 (2000) 7-8, 305-307.
  • [6] Sytze van der Zee, Vergeten Legende. Frits Koolhoven, 1886-1946 (Amsterdam: Bezige Bij, 2001).
  • [7] König, openingstoespraak van de ELTA, 01/08/1919: De Telegraaf 01/08/1919.
  • [8] König, dinertoespraak ter gelegenheid van de opening van de ELTA: De Telegraaf 02/08/1919.
  • [9] Marc Dierikx, Blauw in de lucht. Koninklijke Luchtvaart Maatschappij, 1919-1999 (Den Haag: Sdu, 1999), 26-32. De acht hoofdinvesteerders in de oprichting van de KLM – allen afkomstig uit de top van het Nederlandse bankwezen en bedrijfsleven – in oktober 1919 riskeerden slechts relatief kleine bedragen. Zo viel het bedrag van honderdtienduizend gulden dat de Nederlandsche Handel Maatschappij in de KLM inbracht in het niet bij de sommen gelds die de directie dagelijks passeerden. Voor de bank was het risico klein; over de investering in het luchtvaartbedrijf werd niet eens vergaderd. Verslagen directievergaderingen NHM, 1918 en 1919: ARA, 2.20.01, Archief Nederlandsche Handel Maatschappij (ABN), 441, 442.
  • [10] M.L.J. Hofstee, Het reizen per vliegtuig in de toekomst – Deel 1 (Utrecht: Kemink, 1918), 18-19; M.L.J. Hofstee, Nederland en het luchtverkeer in de toekomst (Amsterdam: Swartsenburg, 1918), 26.
  • [11] Geciteerd in Dierikx, Bevlogen jaren, 40.
  • [12] Notulen 75e vergadering van gedelegeerden uit de Raad van Bestuur van de KLM, 15/2/24: Archief KLM-directie, RvB.
  • [13] H. Hegener, Een bewogen leven, in: Chr.K. Werkman (red.), De Vliegende Hollander. In memoriam dr. Albert Plesman (Baarn: Wereldvenster, 1954), 74.
  • [14] Verslag ‘een tocht met de eerste ELTA-vliegboot’, in: De Telegraaf, 01/08/1919.
  • [15] Staat 'Bezettingsgraad en aantal passagiers per vliegtuig op de luchthaven Schiphol' (ongedateerd; ca. 1941): Archief NVLS, ongeïnventariseerd.
  • [16] G. Puchinger, Ontmoetingen met de jaren ’30, deel 1 (Zutphen 1982), 465. Zie verder Bouwens en Dierikx, Tachtig jaar Schiphol, 64-65.
  • [17] A. Bouwens, M. Dierikx, Op de drempel van de lucht: tachtig jaar Schiphol (Den Haag: Sdu, 1996), 456.
  • [18] Guilonard en Spit, De weg door de lucht. Het moderne snelverkeer (Amsterdam: Scheltens & Giltay, 1927) 289.
  • [19] Dellaert aan De Veer (Bureau Luchtvaart, Ministerie van Waterstaat), 18 /06/27: GAA, 5240, Schiphol, 43.
  • [20] P. van Braam van Vloten, Voorloopig rapport omtrent de verlichting van Schiphol, nov. 1937: GAA, 5240, Schiphol, 102
  • [21] Notitie Evert Van den Beek aan Dellaert, 31/10/35: GAA, 5240, Schiphol, 42.
  • [22] John Wegg, The Development and Emergence of Air Traffic Control in the United Kingdom and Europe, 1919-1939, in: W.M. Leary (ed.), From Airships to Airbus: the history of civil and commercial aviation - Volume 1 - Infrastructure and environment (Washington: Smithsonian Institution Press, 1995), 114-126.
  • [23] Nick A. Komons, Bonfires to beacons: Federal Civil Aviation Policy under the Air Commerce Act, 1926-1938 (Washington: Smithsonian Press, 1989), 147-165.
  • [24] William M. Leary, Safety in the air: The impact of instrument flying and radio navigation on U.S. commercial air operations between the wars, in: W.M. Leary (ed.), From Airships to Airbus: the history of civil and commercial aviation - Volume 1 - Infrastructure and environment (Washington: Smithsonian Institution Press, 1995), 97-113.
  • [25] A.A. de Roode, Luchtverkeersbeveiliging. Geschiedenis van de luchtverkeersbeveiliging in Nederland, 1910-heden (Houten: Van Holkema & Warendorf, 1988), 70-71.
  • [26] Rapport Eenige gegevens en vraagpunten over de voor Schiphol grootendeels thans noodzakelijke en ten deele later noodzakelijke uitbreiding der verlichting, door Dellaert, d.d. maart 1936: GAA, 5240, Schiphol, 102.
  • [27] L. Boogerd (chef van de Gemeentelijke handels-Inrichtingen) aan wethouder voor Handels-Inrichtingen, 16/07/36: GAA, 5183, GHI, 1936-428.
  • [28] Deborah Douglas, The invention of airports, 289-305; 317-320.
  • [29] Voor een beschrijving zie Amerian Society of Planning Officials. American Municipal Association, The airport dilemma. A review of local and national factors in airport planning and financing (Chicago 1938), zie verder Douglas, The invention of airports.
  • [30] Jaarverslag Schiphol, 1934
  • [31] Guilonard en Spit, De weg door de lucht, 302-303
  • [32] Boogerd (directeur GHI) aan wethouder GHI, 28/06/33: GAA, 5183, 1933-109
  • [33] Notulen vergadering B&W van Amsterdam, 11/12/34: GAA, 5183, GHI, 1934-336.
  • [34] Boogerd (directeur GHI) aan Ter Haar (wethouder GHI), 14/5/34: GAA, 5183, 1934-336
  • [35] A.A. de Roode, Geschiedenis van de luchtverkeerbeveiliging in Nederland 1910-heden (Houten: Van Holkema & Warendorf, 1988), 74-79.
  • [36] KLM-filmopnamen (compilatie), "stockshots".
  • [37] KLM-film nr. 313 "Drukke dag op Waalhaven".
  • [38] Dellaert aan De Kat, 31/03/26: GAA, 5183, GHI, 1926-487.
  • [39] Schiphol- fotocollectie, foto’s 310-10 t/m 13; foto 524-1.
  • [40] Guilonard en Spit, De weg door De lucht, 299; KLM-film, nr. 312: diverse opnames, 1927
  • [41] Bouwen en Dierikx, Op de drempel van de lucht, bijlage 3, 450.
  • [42] Citaat is te vinden op de titelpagina van H.H.J. van de Pol, De wereldrecordvlcht van de Pelikaan. Een greep uit de pers in spannende dagen (Den Haag 1934).
  • [43] Diverse gestencilde artikelen uit Amerikaanse bladen (dd. 1941): ARA, 2.16.38, Archief Commissie Luchthavenvraagstuk, nr. 41.
  • [44] Plan A.S. Thomson (KLM), 28/01/1941: ARA, 2.16.38, Arch. Cie. Luchthavenvraagstuk, nr. 9. KLM-ontwerp voor een wig-vormig vliegveld, 5/10/1942: ARA, 2.16.38, Arch. Cie. Luchthavenvraagstuk, nr. 26. A. Thomson en F. von Balluseck (KLM) aan sub-cie. IV, 4/05/1942: ARA, 2.16.38, Archief Cie. Luchthavenvraagstuk, nr. 51. Ontwerp stationsgebouw door Dienst Publieke Werken van de gemeente Amsterdam, januari 1944: ARA, 2.16.38, Arch. Cie. Luchthavenvraagstuk, nr. 60.
  • [45] Boek aanwezig in bibliotheek Schiphol met naam van Dellaer voorin en aantekeningen in zijn handschrift.
  • [46] Civil Aeronautics Administration, Airport design (Washington D.C. 1944), 49-62.
  • [47] Bouwens en Dierikx, Tachtig jaar Schiphol, 131-133, 152-163.
  • [48] Zie: U.F.M. Dellaert, ‘Enige grepen uit de ontwikkeling van de luchthaven Schiphol’, De Ingenieur, 1955 nr. 55, 50.
  • [49] Dienst der Gemeente-Handelsinrichtingen en Dienst der Publieke werken Amsterdam, Plan voor uitbreiding van de Luchthaven Schiphol (Amsterdam: Stadsdrukkerij, 1949), 27.
  • [50] NACO, Toekomstbeschouwingen over de Luchthaven Schiphol, rapport aan de directie van de KLM (Den Haag 1951) VII.
  • [51] Zie voor een recent overzicht K. Schuyt, E. Taverne, 1950: Welvaart in zwart-wit (Den Haag: Sdu, 2000).
  • [52] Notulen Ministerraad, 08/10/45: ARA, 2.02.05.01, Arch. Ministerraad.
  • [53] Rapport, Uitgebracht door de Commissie ter Bestudering van de Uitbreiding van de Luchthaven Schiphol, Grondslagen voor de ontwikkeling van de Luchthaven Schiphol (Amsterdam: november 1955).
  • [54] Jaarverslagen Gemeentelijke Luchthaven Schiphol, 1945-1956.
  • [55] De Wolkenridder, 24/03/56: Intern Transport.
  • [56] Schiphol-foto’s, serie 413 (21/02/46); foto 46-2581 (KLM-foto 603358); foto 46-2386.
  • [57] De Wolkenridder, 07/10/54: De KLM vandaag: een greep uit onze activiteiten van één dag.
  • [58] De Wolkenridder, 01/04/50: De organisatie van De gronddienst.
  • [59] Marc Dierikx, The noise barrier: aircraft technology, airport planning, and the general public, in: Proceedings of the National Aviation Conference (Dayton, Wright State University Press, 1999), 355-363.
  • [60] H.G. de Maar, De uitbreiding van Schiphol; hoe de komst van het straalvliegtuig invloed heeft gehad op het bestuur (Deventer: Kluwer, 1976), 94-98.
  • [61] Korsten aan Min. v. V&W, 14/04/19623: ARA, 2.16.64.01. Cie Geluidhinder nr. 6 en Interim-rapport Commissue Korsten aan min v. V&W, 28/01/1963; ARA, 2.16.64.01, Cie Geluidhinder, nr. 5.
  • [62] Voor een uitgebreid verslag van deze discussie zie Bouwens en Dierikx
  • [63] Samenvatting bespreking van 31/05/1956 inz. hydrantensysteem tussen KLM en luchthavendirectie, 05/06/1956: Arch. SPL, doss. 59, hydrant systeem.
  • [64] Marc Dierikx, Bram Bouwens, Building Castles of the Air: Schiphol Amsterdam and the development of airport infrastructure in Europe (Den Haag: Sdu, 1997), 35-43.
  • [65] Verslag directie Aviolanda (J. Goedkoop Dzn.) van bespreking met vertegenwoordigers van Schiphol, KLM, RLD, en Economische Zaken inz. het ontwikkelen van een instapbrug, 03/06/59: Arch. SPL, doss. Aviobrug 1959 t/m 1960.
  • [66] Brief Goedkoop (dir. Aviobridge) aan Van Stapele, 18/09/61: Arch. SPL, doss. Aviobrug 1961 t/m 1963.
  • [67] J. Goedkoop Dzn. (dir. Aviolanda) aan 'NV Luchthaven Schiphol' (werd beantwoord door De Mul), 01/06/59: Arch. SPL, doss. Aviobrug 1959 t/m 1960.
  • [68] Verslag directie Aviolanda (J. Goedkoop Dzn.) van bespreking met vertegenwoordigers van SPL, KLM, RLD, EZ inz. het ontwikkelen van een instapbrug, 03/06/59: Arch. SPL, doss. Aviobrug 1959 t/m 1960.
  • [69] Brief Aviobridge aan De Mul, 27/11/61: Arch. SPL, doss. Aviobrug 1961 t/m 1963. De Mul aan Aviolanda, 29/08/63: Arch. SPL, doss. Aviobrug 1961 t/m 1963.
  • [70] A.B. Citroen, El Al station Manager SPL, aan directie NVLS, 12/03/62: Arch. SPL, doss. Aviobrug 1961 t/m 1963.
  • [71] Ad Vlot, Aviobrug tussen luchthaven en luchtvaartmaatschappij. De ontwikkeling van de Aviobruggen voor Schiphol, 1958-1971 (Delft: DUP Satellite, 2001), 52.
  • [72] Verslag 43e verg. Werkgroep Schiphol, 30/11/59: Arch. SPL, vB, 3/1, Werkgroep.
  • [73] Indrukken van de Second National Jet Age Airport Conference te Houston (door C. v.d. Weele, KLM) 20-22 mei 1959, 09/06/59: Arch. SPL, vB, 3/1.
  • [74] Schets SSB situatie gesplitste pierkop (z.d.): Arch. SPL, vB, 3/4, Map Opstelling Vliegtuigen.
  • [75] Schetsontwerp SSB nieuw stationsgebouw plus pieren, 25/06/58: Arch. SPL, vB, 3/4, Map Opstelling Vliegtuigen.
  • [76] Verslag 1e verg. werkgroep. Schiphol, 24/11/58: Arch. SPL, vB, 3/1, Werkgroep
  • [77] Verslag 2e verg. Werkgroep Schiphol, 01/12/58; KLM, Nota betreffende de sta-tijden van vliegtuigen op het platform, 03/12/58: Arch. SPL, vB, 3/1, Werkgroep.
  • [78] Schetsontwerpen SSB 15/05/59: Arch. SPL, vB, 3/1, Werkgroep.
  • [79] Verslag 24e verg. Werkgroep Schiphol, 01/06/59: Arch. SPL, vB, 3/1, Werkgroep
  • [80] Nota SSB, Kostenvergelijking van een satallietsysteem en een pierensysteem, 05/06/59: Arch. SPL, vB, 3/1, Werkgroep
  • [81] Verslag 44e verg. Werkgroep Schiphol, 07/12/59: Arch. SPL, vB, 3/1, Werkgroep.
  • [82] Notulen RvC NVLS, 05/04/60: Arch. SPL, RvC.
  • [83] Notulen 47e-54e vergadering Studiegroep Luchthavendirectie, 05/03/62 tot 14/05/62: Arch. SPL, ongenummerd
  • [84] Notulen 14e vergadering RvC NVLS, 14/12/1960: Arch. SPL., RvC.
  • [85] Studiegroep Centraal Areaal Schiphol, Programma van eisen betreffende het pierenstelsel, Rapport A-03: 04/07/61: Arch. SPL, vB, 4/2.
  • [86] H. Vicariot (Ingénieur en Chef de l'Aéroport de Paris), l'Aéroport d'Orly et sa Zone Terminale: voordracht voor de American Society of Civil Engineers, Houston, TX, mei 1959.
  • [87] Notulen 39e + 40e verg. Studiegroep Luchthavendirectie, 18/10/61 en 19/10/61: Arch. SPL, ongenummerd.
  • [88] RvC NVLS 22/02/62: Arch. SPL, RvC; Verslag vergadering BSS-NVLS, 23/05/62: Arch. SPL, vB, 3/1, BSS-verslagen.
  • [89] Notulen 21e verg. RvC NVLS, 22/02/62: Archief NVLS, RvC. Interview met ir. S. v.d. Poort, destijds hoofd van het Bouwbureau Stationsgebouw Schiphol, 14/11/1995.
  • [90] Verslag vergadering BSS-NVLS, 30/05/63: Arch. SPL, vB, 3/1, BSS-verslagen
  • [91] Verslag vergadering BSS-NVLS, 13/06/63; verslag vergadering BSS-NVLS, 03/07/63; Verslag vergadering BSS-NVLS, 17/07/63: Arch. SPL, vB, 3/1, BSS-verslagen.
  • [92] De Wolkenridder, 21/01/67: De aankomende en overstappende passagier in het nieuwe areaal.
  • [93] Stukken in de map 'bagagehellingen' (1962-1963): Arch. SPL, vB, 3/2, doos 153, PLO-dossiers, diversen.
  • [94] De Wolkenridder, 12/11/66: Gesprek met de nieuwe areaal coördinator (A. Steensma).
  • [95] Nota 'Nadere toelichting op de kapitaalsinvesteringen in het nieuwe areaal op Schiphol' voor de vergadering van de Raad van Commissarissen van de KLM van 09/06/65: Arch. KLM-dir., RvC.
  • [96] De Wolkenridder, 01/05/65: Luchtvrachtcentrum op nieuw areaal; De Wolkenridder, 04/02/67: Luchtvrachtcentrum in het nieuwe areaal grotendeels gemechaniseerd en geautomatiseerd.
  • [97] De Wolkenridder, 06/11/65: Hypermodern KLM luchtvrachtcentrum in aanbouw: opslagsysteem geautomatiseerd en gemechaniseerd; De Wolkenridder, 04/02/67: Luchtvrachtcentrum in het nieuwe areaal grotendeels gemechaniseerd en geautomatiseerd.
  • [98] De Wolkenridder, 26/10/68: Waar de vracht centraal staat (fotoreportage met bijschriften).
  • [99] Zie hierover m.n. Bouwens, Dierikx, Op de drempel van de lucht, 223 ff.
  • [100] Bouwens, Dierikx, Op de drempel van de lucht, 291.