Noten TIN19-1-H5

Van Techniek in Nederland

Ga naar: navigatie, zoek


Hoofdstuk 5 Titel

  • [1] Ch. Wilson, Geschiedenis van Unilever, een beeld van economische groei en maatschappelijke verandering, ii ('s‑Gravenhage 1954), 25.
  • [2] E. Franck, Die Kunstbutterfrage, insbesondere Entstehung, Einführung und wirtschaftliche Bedeutung des Margarins (Frankfurt a.M. 1887).
  • [3] R. Wollny, Über die Kunstbutterfrage (Leizig 1887), 1.
  • [4] Wilson, Geschiedenis, ii, 26.
  • [5] Zie het vorige hoofdstuk.
  • [6] S. van den Bergh jr., Het leven van het echtpaar Simon van den Bergh en Elisabeth van der Wielen (Rotterdam 1907, herdruk 1952), 65.
  • [7] Frans octrooi no 86480, 15 juillet 1869 en British Patent no. 2157, 18..
  • [8] U.S. Patent no. 146012.
  • [9] Mège Mouriès is zelf ook korte tijd betrokken geweest bij de exploi­tatie van zijn uitvinding. In Poissy, in de buurt van Parijs, had hij een fabriekje opgezet, waarschijnlijk met behulp van een zekere M. Julien, die voor het Département Seine-et-Oise (waartoe ook Poissy behoort) over een licentie beschik­te.
  • [10] Hiermee wordt bedoeld: artikelen in jubileumboeken, be­drijfs­bladen en promotiemateriaal van de firma Jurgens, waarin de <margarine‑geschiedenis> vanuit de Jurgens‑inzichten wordt beschreven.De belangrijkste bron voor het meeste materiaal is Jurgens, Notes.
  • [11] Archives Nationales, Parijs: 65 AQ/R11; Minutier Central/ET/XXXIV/1332.
  • [12] Frans oktrooi 100.060, 24 sept. 1873.
  • [13] Archives Nationales, Parijs: Minutier Central/ET/XXXIV/1332; GA Rotterdam, Unilever‑archief, inv. nr. 1206F, briefwisseling uit 1953 tussen M. Ellwood (Unilever Ltd.) en R. Habasque te Parijs, betreffende het onderzoek van de laatste in Franse archieven ten behoeve van het boek Geschiedenis van Unilever van Ch. Wilson.
  • [14] Artikel 3 van de overeenkomst: <La société sera administrée en commun par les Sociétaires dans leurs emplois respectifs, dont il sera convenu entre les parties. Sous l'administration est compris l'achat, la vente, etc.> Die bezighe­den (emplois) zijn niet nader omschreven.
  • [15] Van Alphen, <Hippolyte Mège Mouriès (1817‑1880)>, 125‑126.
  • [16] Gegevens over de rechtszaak zijn afkomstig uit het Public Record Office, London: High Court of Justice, Queens Bench Division, Statements of claim en Statements of defence, 1881 H. no. 1037, J. 54\341.
  • [17] Statement of defence, XC 3217 CL, J. 54\341, page 2.
  • [18] GA Rotter­dam, Unilever‑archief, inv.nr. 1206F, brief van S. van den Bergh aan J.L. Polak, betreffende het octrooi van Mège Mouriès in Duitsland, ongeda­teerd (na 1930). Aangehaald door een medewerker van Ch. Wilson in verband met De geschiedenis van Unilever.
  • [19] GA Rotter­dam, Unilever‑archief, A.J.V.F. Archives no. 216, Memoranda and Judge­ment in case Julien Halphen & Compagnie Anonyme du Brevet Mège Mouriès and Lovell & Christmas and Anthony Jurgens.
  • [20] Frans octrooi, no. 100.060, 24 sept. 1873.
  • [21] British Patent no. 4209, 1873.
  • [22] British Patent no. 661, 1874.
  • [23] British Patent no. 664, 1874.
  • [24] Resp. British Patent ..., 30 mrt. 1872 en British Patent 2709, 14 juli 1877.
  • [25] F. Gerzon, Nederland, een volk van struikrovers? De herinvoering van de Nederlandse octrooiwet (1869‑1912) ('s‑Gravenhage 1986), passim.
  • [26] De Haagse Kamer van Koophandel constateerde in 1883: <Hoewel de lage prijzen der natuurboter natuurlijk ook haar debiet [van de Haagsche Margarineboterfabriek], vooral gedurende de zomer, drukten (...).> In 1884: <De resultaten waren ten gevolge van de lage prijzen der natuurboter minder bevredigend.> In 1888: <Grote produktie en lage prijzen der natuurboter, vooral van mindere qualiteiten, drukten de kunst­boterprijzen zeer.>
  • [27] NV Middelbugsche Kunstboterfabriek: de technoloog M.P.A. Proos (Nederlandsche Staatscourant 5 sept. 1879); NV Hollandsche Boter- en Margarinefabriek Pales, te Amsterdam: dr. Jac. Cohen, technisch directeur van de Maatschappij voor Chemische Industrie, en diens algemeen directeur, J.N.W.C. Sieburgh (idem, 24 juni 1879); NV Hollandsche Boterfabriek, te Vlaardingen (een kunstboterfabriek, MB): J.W. Muurling, doctor is de wis- en natuurkunde (idem, 14 nov. 1879).
  • [28] J.Th. Mouton, Margarineboter ('s-Gravenhage 1881), 4.
  • [29] Gerzon, Nederland, een volk van struikrovers?, 18; Verslag Algemene Vergadering der vfhn (Vereeniging ter bevorde­ring van Fabrieks‑ en Handwerknijverheid in Nederland) in 1888, punt 26.
  • [30] Verslag Kamer van Koophandel Den Haag, 1883.
  • [31] Ibidem, 1889.
  • [32] Ibidem, 1890.
  • [33] Bijvoorbeeld in: Girard et Brevans, La margarine et le beurre artifi­ciel, 21.
  • [34] Verslag Kamer van Koophandel Den Haag, 1882.
  • [35] Robroeks, <Het ontstaan>, 200.
  • [36] H. Mott, <Manufacture of artificial butter>, in: American Chemist, 7 (1877), 233-241.
  • [37] Verslag Kamer van Koophandel Goor, 1882.
  • [38] Verslag Kamer van Koophandel Middelburg, 1881, 1882 en 1883.
  • [39] Verslag Kamer van Koophandel Middelburg, 1881, 1882 en 1883.
  • [40] Een advertentie van Heine­ken's Bierbrouwerij in: De Boterhan­del, courant voor den Handel in Boter, Butterine, Margarine en aanverwante artikelen, 12 mei 1883.
  • [41] Verslag Kamer van Koophandel Alkmaar, 1889
  • [42] In het Franse weekblad L'Industrie Laitière is tussen 1876 en 1881 hoegenaamd geen aandacht besteed aan margarine. Vooral tweederangs natuurbotersoorten werden als concurrent aangemerkt.
  • [43] Mouton, Margarineboter, 3.
  • [44] Ibidem, 6.
  • [45] Margarineboter, hare bereiding verteerbaarheid en bestrijding (Oss 1884), 64.
  • [46] Ibidem, 69.
  • [47] Ibidem; A. Jurgens, Butterine of Margarinebo­ter (z.p. 1884); Timmermans & Co., Manufacturers of high class butterines (Nijmegen 1884); J.Th. Mouton, Butteri­ne, a good, useful, wholesome and cheap article of food ('s-Gravenhage 1885).
  • [48] Mouton, Butterine, Preface.
  • [49] Wollny, Über die Kunstbutterfrage, 7.
  • [50] Algemeen Handelsblad, 24 maart 1886.
  • [51] Ibidem.
  • [52] Verslag van de vergadering van de Vereeniging tot Bestrij­ding van Knoeierijen in den Boterhan­del, 20 januari 1886, 3, in: Adres van de Vereeniging van Margarineboterfabrikanten in Nederland, 3.
  • [53] Ibidem, 5.
  • [54] Handelingen Tweede Kamer, 1888/89, 1226.
  • [55] Ibidem, 1196.
  • [56] Ibidem, 1197.
  • [57] L'Industrie Laitière, 14 (1889), 213.
  • [58] De term <margarine> werd gebruikt door de uitvinder Mège Mouriès. Volgens de overlevering had Mège's leermeester, M. Chevreul, die naam gegeven aan bepaalde vetkorrels, die de glans van <margarites> (het Griekse woord voor parels) zouden bezit­ten.
  • [59] W.H.C. Knapp, Botercontrole in Nederland ('s-Gravenhage 1927), 69.
  • [60] Zie bijvoorbeeld Grafiek 2. Er is geen markante trendbreuk in 1889; de daling in de volgende jaren heeft te maken met de import van goedkope natuurbo­ter uit de koloniën.
  • [61] Wilson, Geschiedenis, ii, 105.
  • [62] Ibidem, 275: het margarineverbruik per hoofd van de bevolking in Neder­land was in 1913 ongeveer 3 kilo, in 1927 was dit cijfer gestegen tot 8,2 kilo.
  • [63] De cijfers zijn afkomstig uit gemeenteverslagen en jaarverslagen van Kamers van Koophandel.